Ile ksiąg ma Biblia? Księgi Biblii po kolei

Biblia wygląda jak jedna książka, ale w rzeczywistości jest całą biblioteką. Pisało ją wielu autorów przez ponad tysiąc lat, po hebrajsku, aramejsku i grecku. Znajdziemy w niej historię, prawo, poezję, proroctwa, opisy życia Jezusa i listy do Kościołów.

W Bibliach, których używają Kościoły protestanckie, ta biblioteka liczy 66 ksiąg. Biblia katolicka czy prawosławna ma ich nieco więcej. Zobaczmy wszystkie księgi Biblii po kolei, skąd biorą się różnice w ich liczbie i co to oznacza dla czytania.

Księgi Biblii po kolei

Stary Testament to 39 ksiąg spisanych przed przyjściem Chrystusa. John MacArthur zauważa, że odzwierciedlają one różne epoki, miejsca i kultury, a jednak tworzą jedno Boże objawienie. Oto one w kolejności Biblii protestanckich, w zwykłym podziale na grupy:

Prawo, czyli Pięcioksiąg (5 ksiąg): Rodzaju 1, Wyjścia 1, Kapłańska 1, Liczb 1, Powtórzonego Prawa 1
Księgi historyczne (12 ksiąg) – dzieje Izraela w ziemi obiecanej, czasy królów, wygnanie i powrót: Jozuego 1, Sędziów 1, Rut 1, 1 Samuela 1, 2 Samuela 1, 1 Królewska 1, 2 Królewska 1, 1 Kronik 1, 2 Kronik 1, Ezdrasza 1, Nehemiasza 1, Estery 1
Księgi poetyckie i mądrościowe (5 ksiąg): Hioba 1, Psalm 1, Przysłów 1, Koheleta 1, Pieśń nad Pieśniami 1
Prorocy więksi (5 ksiąg): Izajasza 1, Jeremiasza 1, Lamentacje 1, Ezechiela 1, Daniela 1
Prorocy mniejsi (12 ksiąg) – „mniejsi”, bo ich księgi są krótsze, a nie dlatego, że są mniej ważni: Ozeasza 1, Joela 1, Amosa 1, Abdiasza 1, Jonasza 1, Micheasza 1, Nahuma 1, Habakuka 1, Sofoniasza 1, Aggeusza 1, Zachariasza 1, Malachiasza 1

Biblia żydowska zawiera dokładnie te same pisma, ale liczy je jako 24 księgi: na przykład 1 i 2 Księgę Samuela czy 1 i 2 Księgę Królewską traktuje jako jedną księgę, a dwunastu proroków mniejszych łączy w jedną. Dzieli się na trzy części: Prawo, Proroków i Pisma. Właśnie na to trzyczęściowe Pismo wskazał Jezus po swoim zmartwychwstaniu:

I rzekł do nich: Teć są słowa, którem mówił do was, będąc jeszcze z wami, iż się musi wypełnić wszystko, co napisano w zakonie Mojżeszowym i w prorokach, i w psalmach o mnie.
Łk 24:44 · Biblia Gdańska (1881)

Komentarz Praktyczny do Nowego Testamentu wyjaśnia, że chodzi o cały Stary Testament: w Prawie, u Proroków i w Psalmach jest mowa o tym, co spotkało Syna Człowieczego.

Nowy Testament to 27 ksiąg spisanych w dziesięcioleciach po śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa:

Ewangelie (4 księgi) – o życiu, śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa: Mateusza 1, Marka 1, Łukasza 1, Jana 1
Dzieje Apostolskie – historia pierwszego Kościoła od Jerozolimy do Rzymu: Dzieje Apostolskie 1
Listy apostoła Pawła (13 ksiąg): Rzymian 1, 1 Koryntian 1, 2 Koryntian 1, Galacjan 1, Efezjan 1, Filipian 1, Kolosan 1, 1 Tesaloniczan 1, 2 Tesaloniczan 1, 1 Tymoteusza 1, 2 Tymoteusza 1, Tytusa 1, Filemona 1
Pozostałe listy (8 ksiąg): Hebrajczyków 1, Jakuba 1, 1 Piotra 1, 2 Piotra 1, 1 Jana 1, 2 Jana 1, 3 Jana 1, Judy 1
Apokalipsa – wizja Jana o zmartwychwstałym Chrystusie i końcu historii: Objawienie 1

Co do tych 27 ksiąg zgodne są praktycznie wszystkie Kościoły chrześcijańskie. Różnić się może co najwyżej kolejność: w Bibliach prawosławnych, na przykład w rosyjskim przekładzie synodalnym, siedem listów od Jakuba do Judy następuje zaraz po Dziejach Apostolskich, przed listami Pawła.

Dlaczego Biblie katolickie i prawosławne mają więcej ksiąg

Różnica dotyczy tylko Starego Testamentu. Biblie katolickie liczą łącznie 73 księgi: oprócz tych 39 zawierają Księgi Tobiasza, Judyty, 1 i 2 Machabejską, Mądrości, Syracydesa i Barucha, a także dodatkowe fragmenty Księgi Estery i Daniela. Katolicy nazywają je deuterokanonicznymi, czyli „należącymi do drugiego kanonu”. Biblie prawosławne również je zawierają, a zwykle jeszcze kilka innych, na przykład 3 Księgę Machabejską i Modlitwę Manassesa; dokładna lista różni się w poszczególnych Kościołach prawosławnych.

Te księgi nie weszły do Biblii hebrajskiej. Czytali je Żydzi mówiący po grecku, a później trafiły do wielu rękopisów greckiego przekładu Starego Testamentu, z którego szeroko korzystał Kościół pierwszych wieków.

Protestanci w Starym Testamencie trzymają się Biblii hebrajskiej. Paweł pisze, że Żydom zostały powierzone słowa Boże (Rzymian 3:2); MacArthur wyjaśnia, że Paweł ma tu na myśli cały Stary Testament. W czasach reformacji Marcin Luter umieścił dodatkowe księgi w osobnej części między Testamentami jako pożyteczne i dobre do czytania, ale nierówne Pismu Świętemu. Protestanci zwykle nazywają je apokryfami. Rosyjski przekład synodalny zawiera te księgi w pełnych wydaniach, ale oznacza je jako niekanoniczne.

Protestanci mimo to cenią te księgi. Matthew Henry na przykład przyznaje, że w Mądrości Syracha i Księdze Mądrości jest wiele znakomitych i pożytecznych sentencji, ale stawia je znacznie niżej niż Księgę Przysłów, a święto Poświęcenia Świątyni, wspomniane w Ewangelii Jana (Jana 10:22), objaśnia historią Machabeuszy. Chrześcijanie, którzy różnie patrzą na tę kwestię, mimo to czytają te same Ewangelie, wyznają tego samego Pana i zgadzają się co do 39 ksiąg Starego Testamentu i 27 ksiąg Nowego.

Wiele ksiąg, jedna historia

Najważniejsza nie jest liczba ksiąg, ale to, co mówią razem. Pisali je różni ludzie w różnych wiekach, a jednak opowiadają jedną historię: Bóg stwarza świat, ludzkość odwraca się od Niego, a Bóg dotrzymuje obietnicy, że zbawi swój lud przez Jezusa Chrystusa. Jezus powiedział, że Pisma świadczą o Nim (Jana 5:39).

Apostoł Paweł przypominał Tymoteuszowi, co potrafią Pisma, które znał od dzieciństwa:

A iż z dzieciństwa umiesz Pisma święte, które cię mogą uczynić mądrym ku zbawieniu przez wiarę, która jest w Chrystusie Jezusie.
2 Tm 3:15 · Biblia Gdańska (1881)

Tymoteusz miał wtedy tylko Stary Testament i to wystarczyło, by doprowadzić go do wiary w Chrystusa. Komentarz Praktyczny podkreśla, że całe Pismo należy czytać w świetle Chrystusa. Do Rzymian Paweł pisał, że te dawne księgi zostały spisane także dla nas:

Bo cokolwiek przedtem napisano, ku naszej nauce napisano, abyśmy przez cierpliwość i przez pociechę Pism nadzieję mieli.
Rz 15:4 · Biblia Gdańska (1881)

Nie musisz uczyć się na pamięć nazw wszystkich 66 ksiąg, zanim zaczniesz czytać. Warto wiedzieć, jak ułożona jest ta biblioteka: gdzie są Ewangelie, gdzie Psalmy, gdzie zaczynają się listy. Ale celem nie jest liczenie ksiąg. Celem jest słuchanie Boga, który przez nie mówi, i poznanie Jego Syna.