Kto napisał Ewangelię Jana?

Czwarta Ewangelia nigdzie nie podaje imienia autora. Nie znaczy to jednak, że milczy o tym, kto ją napisał. Wskazuje na jednego z uczniów Jezusa, a wczesny Kościół odczytał te wskazówki tak samo.

Ewangelia sama wskazuje swojego świadka

Pod koniec księgi, po rozmowie Jezusa z Piotrem nad Jeziorem Tyberiadzkim, autor mówi wprost, kto stoi za tą opowieścią.

Tenci jest on uczeń, który świadczy o tem, i to napisał; a wiemy, że prawdziwe jest świadectwo jego.
J 21:24 · Biblia Gdańska (1881)

Chodzi o ucznia, o którym kilka wersetów wcześniej powiedziano, że Jezus go miłował (Jana 21:20). Komentarz Praktyczny do Nowego Testamentu uważa, że w Kościołach związanych z Janem nie było najpewniej wahań co do autorstwa, a dopisek podkreśla, że słowa księgi pochodzą od Umiłowanego Ucznia, Jana, syna Zebedeusza, dobrze znanego całej wspólnocie.

Kim są „my” na końcu wersetu? Komentatorzy się różnią. Komentarz Praktyczny widzi tu głos autora dodatku, może redaktora, za którym stoi wspólnota. John MacArthur dopuszcza, że chodzi o samego Jana albo o wspólne świadectwo jego towarzyszy apostołów. Matthew Henry uważa za dziwne przypuszczenie, że ostatni rozdział dopisał ktoś inny, skoro wprost powiedziano, że świadczy sam umiłowany uczeń.

Umiłowany uczeń pojawia się w kluczowych chwilach. Podczas Ostatniej Wieczerzy spoczywał tuż przy Jezusie.

A był jeden z uczniów jego, który się był położył na łonie Jezusowem, ten, którego miłował Jezus.
J 13:23 · Biblia Gdańska (1881)

Komentarz Praktyczny wyjaśnia, że biesiadnicy leżeli na sofach, a miejsce po prawej stronie gospodarza zajmował jego najbliższy przyjaciel. Ten sam uczeń stał pod krzyżem, gdzie Jezus powierzył mu swoją matkę (Jana 19:26–27). Widział, jak żołnierz przebił bok Jezusa, i podkreśla, że jego świadectwo jest prawdziwe (Jana 19:35). Pobiegł z Piotrem do pustego grobu (Jana 20:2) i pierwszy rozpoznał zmartwychwstałego Pana na brzegu (Jana 21:7).

Dlaczego umiłowany uczeń to Jan

MacArthur dochodzi do Jana przez eliminację.

Po pierwsze, umiłowany uczeń był na Ostatniej Wieczerzy, gdzie Jezus jadł z Dwunastoma (Marka 14:17). Był więc jednym z apostołów.

Po drugie, Ewangelia łączy go ściśle z Piotrem, a spośród Dwunastu trzej byli szczególnie bliscy Jezusowi: Piotr, Jakub i Jan. Tylko ich zabrał do domu Jaira (Marka 5:37), na górę Przemienienia (Marka 9:2) i dalej w głąb ogrodu Getsemani (Marka 14:33). To nie Piotr, bo obaj występują obok siebie. Jakub, brat Jana, został wcześnie stracony przez Heroda (Dzieje Apostolskie 12:2) i nie mógł napisać Ewangelii dziesiątki lat później. Zostaje Jan.

Po trzecie, w Dziejach Apostolskich Piotr i Jan często występują razem (Dzieje Apostolskie 3:1), tak jak Piotr i umiłowany uczeń w czwartej Ewangelii.

Wreszcie uderza milczenie. MacArthur liczy około dwudziestu miejsc, w których pierwsze trzy Ewangelie wymieniają Jana z imienia, czwarta zaś nie robi tego ani razu, choć innych uczniów wymienia dokładnie. Synowie Zebedeusza są wspomniani tylko raz i bez imion (Jana 21:2). Komentarz Praktyczny przyznaje, że według zgodnej tradycji to Jakub i Jan, choć niektórzy egzegeci szukają umiłowanego ucznia wśród dwóch innych, niewymienionych uczniów.

Co mówił wczesny Kościół

Wczesny Kościół potwierdzał ten obraz. Według MacArthura Ireneusz, uczeń Polikarpa, który z kolei był uczniem Jana, świadczył, że Jan napisał Ewangelię, mieszkając w podeszłym wieku w Efezie. Po Ireneuszu przyjmowali to wszyscy ojcowie Kościoła, a Klemens Aleksandryjski pisał, że Jan, znając pozostałe Ewangelie, ułożył „ewangelię duchową”.

Matthew Henry datuje Ewangelię na około 97 rok. Niektórzy krytycy przesuwali ją na II wiek, ale William MacDonald wskazuje na znaleziony w Egipcie fragment papirusu z Ewangelii Jana z pierwszej połowy II wieku, który przemawia za tradycyjną datą pod koniec I wieku.

Także w pierwszym liście Jan pisze jako naoczny świadek o tym, co słyszał, widział i czego dotykały jego ręce (1 Jana 1:1–3).

Po co Jan napisał Ewangelię

Ważniejsze od tego, kto trzymał pióro, jest to, po co księga powstała. Jan mówi o tym wprost.

Ale te są napisane, abyście wy wierzyli, że Jezus jest Chrystus, Syn Boży, a żebyście wierząc żywot mieli w imieniu jego.
J 20:31 · Biblia Gdańska (1881)

Komentarz Praktyczny ujmuje ten cel krótko: wiara w Chrystusa, Syna Bożego, która ma się pogłębiać aż do pełnego zjednoczenia z Nim. Jan nie próbował spisać wszystkiego, co zrobił Jezus (Jana 21:25), ale ukazał odwieczne Słowo, które stało się ciałem i zamieszkało wśród nas (Jana 1:14).

Dlatego pytanie o autora ma znaczenie. Jeśli tę Ewangelię napisał bliski przyjaciel i naoczny świadek Jezusa, to jej obraz Jezusa nie jest późną legendą, lecz świadectwem kogoś, kto chodził razem z Nim, danym po to, abyś i ty uwierzył i miał życie w Jego imieniu.