10 przykazań Bożych – jakie są i co znaczą?

Krótka odpowiedź

Dziesięć przykazań to prawo, które Bóg dał Izraelowi na górze Synaj i wypisał na dwóch kamiennych tablicach: pierwsze przykazania dotyczą miłości do Boga, pozostałe miłości do ludzi. Jezus streścił je w dwóch największych: kochać Boga całym sercem, a bliźniego jak siebie samego.

Dziesięć przykazań to najbardziej znane prawa w Biblii. Bóg dał je Izraelowi na górze Synaj wkrótce po tym, jak wyprowadził swój lud z niewoli egipskiej. Zostały zapisane dwukrotnie: najpierw pod Synajem, a potem, gdy Mojżesz powtórzył prawo nowemu pokoleniu przed wejściem do Ziemi Obiecanej (Wyjścia 20:1–17; Powtórzonego Prawa 5:6–21).

Bóg sam wypisał je na dwóch kamiennych tablicach (Wyjścia 31:18). Biblia nazywa je dosłownie „dziesięcioma słowami” (Wyjścia 34:28) i stąd pochodzi ich druga nazwa – Dekalog.

Najpierw Bóg ratuje, potem daje przykazania

Zanim Bóg da choćby jedno przykazanie, przypomina Izraelowi, kim jest i co już dla nich zrobił. To On jest Panem, który wyprowadził ich z Egiptu, dlatego nie mogą mieć innych bogów.

Jam jest Pan Bóg twój, którym cię wywiódł z ziemi Egipskiej, z domu niewoli. Nie będziesz miął bogów innych przede mną.
Wj 20:2–3 · Biblia Gdańska (1881)

Ta kolejność ma znaczenie. Bóg nie powiedział: „Przestrzegajcie tych praw, a wtedy was uwolnię”. Najpierw uwolnił swój lud, a potem pokazał mu, jak żyć jako Jego lud. Matthew Henry wyciąga z tego wniosek: Izrael był winien posłuszeństwo Temu, któremu zawdzięczał wolność, tak jak chrześcijanie służą Chrystusowi, który wyzwolił ich z niewoli grzechu. Przykazania nie są drabiną, po której można zasłużyć na Bożą przychylność. Opisują życie tych, których Bóg już uratował.

Dziesięć przykazań w skrócie

Prostymi słowami przykazania mówią:

Nie miej innych bogów poza Panem.
Nie rób sobie bożków i nie oddawaj im pokłonu.
Nie nadużywaj imienia Pana, swojego Boga.
Pamiętaj o szabacie i poświęcaj ten dzień Bogu.
Czcij swojego ojca i swoją matkę.
Nie zabijaj.
Nie cudzołóż.
Nie kradnij.
Nie składaj fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu.
Nie pożądaj niczego, co należy do bliźniego.

Biblia mówi, że przykazań jest dziesięć, ale ich nie numeruje, dlatego Kościoły liczą je różnie. Powyższej listy używa większość Kościołów protestanckich oraz prawosławie. Tradycja katolicka i luterańska łączy przykazania o innych bogach i o bożkach w jedno, a ostatnie dzieli na dwa, dlatego w znanym w Polsce katechizmowym brzmieniu numeracja jest inna. Tradycja żydowska za pierwsze uznaje wstępne słowa Boga o wyprowadzeniu Izraela z Egiptu. Treść jest ta sama, różni się tylko numeracja.

Zwykle mówi się, że pierwsze cztery przykazania dotyczą naszej relacji z Bogiem, a pozostałe sześć relacji z ludźmi. William MacDonald zauważa, że niektórzy zaliczają do pierwszej części także piąte, o czci dla rodziców. Tak czy inaczej obie tablice należą do siebie: nie da się naprawdę kochać Boga i jednocześnie nie dostrzegać bliźniego.

Jezus streścił je w miłości

Kiedy znawca Prawa zapytał Jezusa, które przykazanie jest największe, On wymienił dwa: kochać Boga całym sercem, całą duszą i całym umysłem oraz kochać bliźniego jak siebie samego. Na tych dwóch opiera się całe Prawo i Prorocy.

A Jezus mu rzekł: Będziesz miłował Pana, Boga twego, ze wszystkiego serca twego, i ze wszystkiej duszy twojej i ze wszystkiej myśli twojej. To jest pierwsze i największe przykazanie. A wtóre podobne jest temuż: Będziesz miłował bliźniego twego, jako samego siebie. Na tych dwóch przykazaniach wszystek zakon i prorocy zawisnęli.
Mt 22:37–40 · Biblia Gdańska (1881)

Jezus nie odsunął dziesięciu przykazań na bok – pokazał ich istotę. Paweł mówi to samo. Komentarz Praktyczny do Nowego Testamentu wyjaśnia, że apostoł przykładowo wylicza cztery przykazania zakazujące krzywdzenia bliźniego, a miłość jest doskonałym wypełnieniem tych i wszystkich innych przykazań Bożych.

Gdyż to przykazanie: Nie będziesz cudzołożył, nie będziesz zabijał, nie będziesz kradł, nie będziesz fałszywie świadczył, nie będziesz pożądał, i jeźli które insze jest przykazanie, w tem słowie sumownie się zamyka, mianowicie: Będziesz miłował bliźniego twego, jako siebie samego.
Rz 13:9 · Biblia Gdańska (1881)

Jezus pokazał też, jak głęboko sięgają przykazania (Mateusza 5:21–22; Mateusza 5:27–28). Według MacArthura nie zmieniał słów Prawa, lecz prostował jego rabinackie wykłady, które ludzie słyszeli. Szóste przykazanie łamie nie tylko zabójstwo, ale także gniew i pogarda, a siódme nie tylko cudzołóstwo, ale już pożądliwe spojrzenie. Bóg patrzy nie tylko na czyny, ale i na serce.

Co przykazania mogą, a czego nie mogą

Przykazania są święte i dobre (Rzymian 7:12). Pokazują, jaki jest Bóg i jak ma wyglądać życie. Ale pokazują też coś niewygodnego: nikt z nas nie przestrzega ich doskonale. Paweł przyznaje, że nie rozpoznałby swojego pożądania jako grzechu bez przykazania, które go zakazuje (Rzymian 7:7). Prawo uświadamia nam grzech, ale nie może uczynić nas sprawiedliwymi przed Bogiem.

Przeto z uczynków zakonu nie będzie usprawiedliwione żadne ciało przed oblicznością jego, gdyż przez zakon jest poznanie grzechu.
Rz 3:20 · Biblia Gdańska (1881)

Komentarz Praktyczny podkreśla, że Prawo samo w sobie jest bezsilne, gdy chodzi o usprawiedliwienie, a zarazem jest wielkim dobrodziejstwem, bo pozwala lepiej poznać grzech. MacDonald porównuje je do lustra, które pokazuje brud na twarzy, ale nie służy do jego zmywania. Stajemy się sprawiedliwi przed Bogiem przez wiarę w Jezusa Chrystusa (Galacjan 2:16). On przeżył życie doskonałej miłości, które opisuje Prawo, i umarł za tych, którzy je łamali.

Co znaczą dziś dla chrześcijan

Chrześcijanie nie są zbawieni przez przestrzeganie dziesięciu przykazań, ale przykazania wciąż są ważne. Ich nauka moralna – oddawać cześć tylko Bogu, szanować innych, dochowywać wierności i mówić prawdę – powtarza się w całym Nowym Testamencie. Bóg obiecał wypisać swoje prawo w sercach swojego ludu, a nie tylko na kamiennych tablicach (Jeremiasza 31:33). Jezus powiedział to prosto: kto Go kocha, zachowuje Jego przykazania.

Jeźli mię miłujecie, przykazania moje zachowajcie.
J 14:15 · Biblia Gdańska (1881)

Chrześcijanie, a także komentatorzy, różnie rozumieją czwarte przykazanie. MacArthur uważa, że Nowy Testament nie wymaga od chrześcijan cotygodniowego świętowania szabatu, a Komentarz Praktyczny pisze, że obrzędowe przepisy Prawa Mojżeszowego były tylko cieniem, a rzeczywistość należy do Chrystusa (Kolosan 2:16–17). MacDonald widzi w szabacie obraz odpoczynku, który wierzący znajdują w Chrystusie i którego w pełni zaznają w przyszłości (Hebrajczyków 4:9–10). Matthew Henry natomiast uważa oddzielanie czasu dla Boga za trwały obowiązek moralny, który chrześcijanie wypełniają w niedzielę, na pamiątkę zmartwychwstania Chrystusa. Niektórzy chrześcijanie świętują sobotę, większość gromadzi się na nabożeństwie w niedzielę.

Dziesięć przykazań to nie stara lista reguł do odhaczenia. To obraz życia, do którego Bóg nas stworzył: kochać Go ponad wszystko, a bliźniego jak siebie samego. Tam, gdzie upadamy, Jezus daje przebaczenie, a przez swojego Ducha pomaga nam iść drogą miłości. Dla tych, którzy kochają Boga, Jego przykazania nie są ciężarem (1 Jana 5:3).