Księga Hioba: o czym jest? Streszczenie i interpretacja

Krótka odpowiedź

Księga Hioba opowiada o sprawiedliwym człowieku, który stracił majątek, dzieci i zdrowie, a mimo to nie przeklął Boga. Przyjaciele przekonywali go, że cierpi za swoje grzechy, ale w końcu Bóg przemówił do Hioba z burzy, pokazał mu swoją mądrość i moc, a Hiob ukorzył się i zaufał Mu. Księga uczy, że Bóg jest mądry i dobry, nawet gdy nie wiemy, dlaczego cierpimy.

Księga Hioba stawia w formie opowieści jedno z najstarszych pytań, jakie człowiek zadaje Bogu: dlaczego cierpi sprawiedliwy? Początek i koniec są napisane prozą, a długa środkowa część, od rozdziału 3 do początku rozdziału 42, to poezja: seria mów, w których Hiob i jego przyjaciele zmagają się z jego bólem. John MacArthur zauważa, że Hiob mierzył swoje bogactwo stadami, jak patriarchowie, a Matthew Henry umieszczał go w czasach bliskich Abrahamowi.

Sprawiedliwy i próba, której nie widział (Hi 1–2)

Księga zaczyna się od przedstawienia bohatera.

Był mąż w ziemi Uz, imieniem Ijob; a ten mąż był doskonały, i szczery, i bojący się Boga, a odstępujący od złego.
Hi 1:1 · Biblia Gdańska (1881)

New Geneva Study Bible wyjaśnia, że te słowa nie znaczą, iż Hiob był bez grzechu, lecz że szczerze dążył do sprawiedliwości. MacArthur dodaje, że był troskliwym mężem i ojcem, który nawet składał ofiary za dzieci na wypadek, gdyby zgrzeszyły (Hioba 1:5).

Potem scena przenosi się do nieba. Szatan, którego imię znaczy „przeciwnik”, twierdzi, że Hiob służy Bogu tylko dlatego, że Bóg mu błogosławi i go chroni. Bóg pozwala szatanowi odebrać Hiobowi wszystko, ale nie tknąć jego samego (Hioba 1:6–12). MacArthur podkreśla, że ani Hiob, ani jego przyjaciele nigdy nie dowiedzieli się o tej rozmowie. New Geneva Study Bible zaznacza, że szatan działa tylko w granicach, na które pozwala Bóg. Henry widzi w tej scenie, jak bardzo szatan nienawidzi pobożnych i jak mocno Bóg trzyma go w ryzach.

W ciągu jednego dnia Hiob traci woły, oślice, owce, wielbłądy i sługi, a wichura zabija całą dziesiątkę jego dzieci (Hioba 1:13–19). Odpowiedź Hioba należy do najbardziej znanych miejsc Biblii.

Tedy wstał Ijob, i rozdarł płaszcz swój, i ogolił głowę swą, a upadłszy na ziemię, uczynił Panu pokłon, I rzekł: Nagim wyszedł z żywota matki mojej, i nagim się zaś tamże wrócę; Pan dał, Pan też wziął, niech będzie imię Pańskie błogosławione. W tem wszystkiem nie zgrzeszył Ijob, a nie przypisał Bogu nic nieprzystojnego.
Hi 1:20–22 · Biblia Gdańska (1881)

MacArthur zauważa, że wcześniejsze wieści Hiob przyjął spokojnie, ale śmierć dzieci wywołała u niego wszystkie oznaki żałoby. A jednak zamiast przekląć, oddał Bogu cześć. Henry pisze, że Hiob nie był nieczuły jak kamień, ale i w bólu nie zrobił niczego niegodnego.

Przychodzi druga próba: Hiob zostaje porażony bolesnymi wrzodami od stóp do głów, a żona radzi mu przekląć Boga i umrzeć. On odpowiada, że od Boga trzeba przyjmować nie tylko dobro, ale i zło (Hioba 2:7–10). MacArthur przypomina, że późniejszych mów Hioba nie da się zrozumieć bez pamięci o nieustannym fizycznym bólu, który znosił.

Hiob i jego przyjaciele (Hi 3–37)

Trzej przyjaciele, Elifaz, Bildad i Sofar, przychodzą pocieszyć Hioba i przez siedem dni siedzą przy nim w milczeniu (Hioba 2:11–13). Potem Hiob przerywa milczenie i przeklina dzień swoich narodzin (Hioba 3:1–3).

Następują trzy cykle mów. Przyjaciele bronią jednej myśli: Bóg zawsze nagradza sprawiedliwych i karze bezbożnych już w tym życiu, więc Hiob musiał zgrzeszyć. Hiob zapewnia o swojej niewinności, gorzko się skarży i domaga się, by Bóg mu odpowiedział. W jednej z najciemniejszych chwil mówi coś zdumiewającego.

Aczci ja wiem, iż Odkupiciel mój żyje, a iż w ostateczny dzień nad prochem stanie. A choć ta skóra moja roztoczona będzie, przecież w ciele mojem oglądam Boga;
Hi 19:25–26 · Biblia Gdańska (1881)

MacArthur pisze, że w głębi rozpaczy wiara Hioba osiągnęła szczyt, gdy z pewnością nazwał Boga swoim Odkupicielem. New Geneva Study Bible wyjaśnia, że hebrajskie słowo oznacza obrońcę, krewnego-wybawcę, i że Hiob tęskni za Pośrednikiem między sobą a Bogiem.

Potem długo przemawia młodszy Elihu (Hi 32–37). MacArthur widzi w nim człowieka gniewnego i surowego wobec Hioba, choć wnoszącego kilka nowych myśli. New Geneva Study Bible zauważa, że Elihu, w odróżnieniu od trzech przyjaciół, dostrzegł wychowawczą rolę cierpienia.

Bóg odpowiada z burzy (Hi 38–42)

W końcu przemawia Pan.

Tedy odpowiedział Pan Ijobowi z wichru, i rzekł: Któż to jest, co zaciemnia radę Bożą mowami nieroztropnemi? Przepasz teraz jako mąż biodra swoje, a będę cię pytał, a ty mi daj sprawę. Gdzieżeś był, kiedym Ja zakładał grunty ziemi? Powiedz, jeźliże nasz rozum.

Hi 38:1–4 · Biblia Gdańska (1881)

MacArthur i New Geneva Study Bible zwracają uwagę, że Bóg nigdy nie wyjaśnia Hiobowi przyczyny cierpień i nie wspomina o wyzwaniu szatana. Zamiast tego zadaje mu pytanie za pytaniem o stworzenie ziemi, o morze, światło, pogodę i zwierzęta (Hioba 38, Hioba 39). Jeśli Hiob nie jest tak mądry i potężny jak Bóg, podsumowuje MacArthur, lepiej, by Mu zaufał. Hiob odpowiada:

Wiem, że wszystko możesz, i nie może być zahamowany zamysł twój. Któż jest ten, pytasz, który zaciemnia radę Bożą nieumiejętnie? Dlatego przyznaję, żem nie zrozumiał; dziwniejsze są te rzeczy, niżbym je mógł pojąć i zrozumieć. Wysłuchajże, proszę, gdybym mówił; a gdy się będę pytał, oznajmijże mi. Przedtem tylko ucho słyszało o tobie; ale teraz oko moje widzi cię. Przetoż żałuję i pokutuję w prochu i w popiele.

Hi 42:2–6 · Biblia Gdańska (1881)

William MacDonald wyjaśnia, że Hiob nie widział Boga oczami ciała, ale otrzymał tak żywe objawienie Jego mądrości i mocy, że było to jak oglądanie Go. MacArthur zauważa, że w tej chwili w położeniu Hioba nic się jeszcze nie zmieniło. Zmieniło się serce: przestał oskarżać Boga i pokłonił się przed Nim.

Zakończenie zaskakuje. Bóg gani trzech przyjaciół, bo nie mówili o Nim słusznie tak jak Hiob, a Hiob modli się za nich (Hioba 42:7–9). MacArthur wyjaśnia, że nie wszystko, co mówili przyjaciele, było fałszem, ale zniekształcili charakter Boga i niesłusznie oskarżyli Hioba. Potem Bóg przywraca Hiobowi pomyślność i daje mu dwa razy więcej, niż miał wcześniej (Hioba 42:10–17).

Czego uczy Księga Hioba

Nowy Testament stawia Hioba za przykład.

Oto za błogosławionych mamy tych, którzy cierpieli. O cierpliwości Ijobowej słyszeliście i koniec Pański widzieliście, iż wielce miłosierny jest Pan i litościwy.

Jk 5:11 · Biblia Gdańska (1881)

Komentarz praktyczny do Nowego Testamentu zauważa, że Hiob odzyskał utracone dobra w dwójnasób jako nagrodę za wierność i wytrwałość, a Jakub uzasadnia to Bożym miłosierdziem opiewanym w Psalmach. MacDonald pisze, że mało kto w historii stracił tak wiele w tak krótkim czasie, a jednak Hiob nie odwrócił się od Boga.

Księga Hioba przestrzega przed łatwym wnioskiem, że każde nieszczęście jest karą za konkretny grzech: to był błąd przyjaciół. Pokazuje, że Bóg panuje nad wszystkim, nawet nad szatanem, i że wierzący może przynosić Mu szczery żal i trudne pytania. Przede wszystkim uczy zaufania, gdy nie ma wyjaśnienia. Hiob nie dostał odpowiedzi, spotkał Boga i to mu wystarczyło. Więcej na ten temat w artykule Dlaczego Bóg dopuszcza cierpienie?