Dziesięcina w Biblii: co mówi Pismo Święte?

Dziesięcina to po prostu dziesiąta część. W Biblii oznacza oddawanie Bogu dziesiątej części tego, co się zyskało. Wiele kościołów naucza o dziesięcinie, a wielu chrześcijan zastanawia się, czy to przykazanie dla nich, czy prawo, które dotyczyło starożytnego Izraela. Aby odpowiedzieć uczciwie, trzeba prześledzić dziesięcinę przez całą Biblię.

Dziesięcina w Starym Testamencie

Pierwsza dziesięcina w Piśmie pojawia się długo przed Prawem Mojżesza. Gdy Abram uwolnił swojego bratanka Lota, wyszedł mu na spotkanie Melchizedek, król Salemu i kapłan Boga Najwyższego:

A Melchisedek, król Salemski, wyniósł chleb i wino; a ten był kapłanem Boga najwyższego. I błogosławił mu, a rzekł: Błogosławiony Abram od Boga najwyższego, dzierżawcy nieba i ziemi. I błogosławiony Bóg najwyższy, który podał nieprzyjacioły twe w rękę twoję; i dał mu Abram dziesięcinę ze wszystkiego.
Rdz 14:18–20 · Biblia Gdańska (1881)

John MacArthur zauważa, że Abram przypisał zwycięstwo Bogu, a przyjmując błogosławieństwo Melchizedeka i dając mu dziesięcinę z łupów, uznał wyższość tego króla-kapłana. List do Hebrajczyków wykorzystuje później tę scenę, by pokazać wielkość kapłaństwa Chrystusa (Hebrajczyków 7:4). Matthew Henry wyciąga z niej lekcję: kto otrzymał od Boga wielkie miłosierdzie, powinien okazać wdzięczność szczególnym czynem dobroczynności. Także Jakub ślubował oddawać Bogu dziesiątą część wszystkiego, co od Niego otrzyma (Rodzaju 28:22).

W Prawie dziesięcina stała się obowiązkiem. Dziesiąta część plonów ziemi była święta dla Pana (Kapłańska 27:30) i przypadała lewitom, którzy nie mieli własnego dziedzictwa (Liczb 18:21). Inną dziesięcinę spożywano przed Panem podczas świąt (Powtórzonego Prawa 14:22–23), a co trzeci rok odkładano dziesięcinę dla lewity, cudzoziemca, sieroty i wdowy (Powtórzonego Prawa 14:28–29). MacArthur wyjaśnia, że razem te dziesięciny wynosiły około dwudziestu trzech procent rocznie i utrzymywały całe życie narodu: kult, święta i opiekę nad ubogimi.

Najbardziej znany fragment pochodzi z Księgi Malachiasza, napisanej po powrocie z wygnania:

Izali człowiek ma Boga złupić, że wy mnie łupicie? Wszakże mówicie: W czemże cię łupimy? W dziesięcinach i w ofiarach. Zgołaście przeklęci, iż mię tak łupicie, wy i wszystek naród wasz. Znieście wszystkę dziesięcinę do szpichleża, aby była żywność w domu moim, a doświadczcie mię teraz w tem, mówi Pan zastępów; jeźli wam nie otworzę okien niebieskich, a nie wyleję na was błogosławieństwa, tak że go nie będziecie mieli gdzie podziać;
Ml 3:8–10 · Biblia Gdańska (1881)

Lud zatrzymywał dziesięciny. MacArthur wyjaśnia, że z tego powodu kapłani musieli porzucać służbę i uprawiać pola, życie religijne zamierało, a ubodzy cierpieli (Nehemiasza 13:10). Matthew Henry zauważa, że nikt nie traci, czcząc Pana swoim mieniem. Bóg wzywał Izraela do powrotu i obiecywał błogosławić jego ziemi.

Co Jezus mówił o dziesięcinie

Jezus wspomniał o dziesięcinie, gdy demaskował faryzeuszy:

Biada wam, nauczeni w Piśmie i Faryzeuszowie obłudni! iż dawacie dziesięcinę z miętki i z anyżu i z kminu, a opuszczacie poważniejsze rzeczy w zakonie, sąd i miłosierdzie i wiarę; te rzeczy mieliście czynić, a onych nie opuszczać.
Mt 23:23 · Biblia Gdańska (1881)

Dawali dziesięcinę nawet z ziół ogrodowych. MacArthur zauważa, że Jezus nie potępił ich dbałości o drobiazgi, lecz to, że pominęli to, co w Prawie najważniejsze: sprawiedliwość, miłosierdzie i wierność. Komentarz praktyczny do Nowego Testamentu podkreśla, że praktyki faryzeuszy nie mają wartości, jeśli nie towarzyszy im troska o wewnętrzną czystość. Jezus mówił do ludzi, którzy wciąż żyli pod Prawem Mojżesza. W innej przypowieści faryzeusz chwalił się przed Bogiem, że daje dziesięcinę ze wszystkiego (Łukasza 18:12), ale usprawiedliwiony wrócił do domu pokorny celnik (Łukasza 18:14). Dziesięcina nikogo nie czyni sprawiedliwym przed Bogiem.

Jezus pochwalił też ubogą wdowę, która wrzuciła do skarbony świątyni dwa drobne pieniążki (Łukasza 21:1–4). William MacDonald pisze, że bogaci dawali z nadmiaru, a ona dała wszystko, co miała. Bóg nie mierzy daru jego wielkością, lecz tym, ile kosztuje, i sercem, z jakim jest dawany.

Ofiarność w Nowym Testamencie

Apostołowie nie wyznaczyli chrześcijanom procentu. Paweł polecił kościołom, by w pierwszym dniu tygodnia odkładały coś stosownie do swoich możliwości (1 Koryntian 16:2). MacArthur podkreśla, że Nowy Testament nie podaje określonej kwoty ani części: dawanie ma być regularne, dobrowolne i proporcjonalne do tego, co dał Bóg. MacDonald dodaje, że dotyczy to wszystkich, bogatych i biednych.

Ubogie kościoły Macedonii dawały ponad swoje siły, bo najpierw oddały samych siebie Panu (2 Koryntian 8:5). Potem Paweł pisze:

Ale tak mówię: Kto skąpo sieje, skąpo też żąć będzie; a kto obficie sieje, obficie też żąć będzie. Każdy jako umyślił w sercu swem, tak niech uczyni, nie z zamarszczeniem ani z przymuszenia; albowiem ochotnego dawcę Bóg miłuje.
2 Kor 9:6–7 · Biblia Gdańska (1881)

MacArthur wyjaśnia, że dawanie według postanowienia serca oznacza przemyślaną decyzję, a nie odruch, a dawanie z przymusu to dawanie pod presją z zewnątrz albo według arbitralnych norm. Komentarz praktyczny przypomina, że Paweł nie po raz pierwszy mówi o radości w czynieniu dobra. Bóg kocha tego, kto daje z radością. Nowy Testament uczy też, że głoszący Ewangelię mają żyć z Ewangelii (1 Koryntian 9:14).

Czy chrześcijanie powinni dziś dawać dziesięcinę?

Ewangeliczni nauczyciele, którzy zgadzają się co do wszystkiego, co powiedziano wyżej, odpowiadają na to pytanie różnie.

Dziesięcina jako norma. Warren Wiersbe pisze, że wierzący powinni oddawać Panu to, co Mu się należy, dziesiątą część dochodu, a ponadto składać ofiary z wdzięczności; dziesięcina nie jest przy tym targowaniem się z Bogiem. Matthew Henry widzi w dziesięcinie Abrama, danej jeszcze przed Prawem, znak, że dziesiąta część zysku to stosowna część dla Boga.
Dziesięcina jako punkt wyjścia. MacDonald zauważa, że Nowy Testament nie wspomina o dziesięcinie dla wierzących, ale rozumuje tak: jeśli Żyd pod Prawem dawał dziesiątą część, to chrześcijanin żyjący z łaski tym bardziej.
Dobrowolne, proporcjonalne dawanie. MacArthur uważa, że dziesięciny Izraela działały jak podatek na życie narodu i nie wolno ich mylić z chrześcijańską ofiarnością, która nie ma ustalonego procentu i nigdy nie powinna być wymuszana.

W tym, co najważniejsze, wszystkie trzy poglądy są zgodne: wszystko, co mamy, należy do Boga, a chrześcijanie są wezwani, by dawać regularnie, hojnie i z radością, na dzieło kościoła i dla potrzebujących. MacDonald przestrzega przed traktowaniem ofiarności jako drogi do bogactwa: w Starym Testamencie wierność w dziesięcinie nagradzano dobrobytem materialnym, a dziś wierne szafarstwo przynosi bogactwo duchowe.

Najgłębszym powodem, by dawać, nie jest przepis, lecz łaska Jezusa Chrystusa, który będąc bogatym, stał się dla nas ubogim (2 Koryntian 8:9). Dziesięć procent może być dobrym początkiem, ale serce zdobyte tą łaską nie zechce zatrzymać się na liczbie.